In verschillende Duitse catalogi van kleipijpenmakers uit de eerste helft van de 20ste eeuw, onder meer die uit 1910 van de firma J. Schilz-Müllenbach, worden ook Scherz-Artikel afgebeeld en te koop aangeboden zoals de ‘Pillendreher’ die we hier bespreken. Het is een kabouterachtige figuur met muts, die hurkt om de grote behoefte te doen. In zijn mond en zijn anus bevindt zich een ronde opening. Hij houdt zijn benen net onder de knieën krampachtig vast. In de volksmond wordt dit speelgoed een ‘kakkertje’ genoemd omdat in de anus of in de mond, een ‘cholerapil’ ook wel ‘hinterladerpil’ genoemd, niet groter dan een rijstkorrel, kan gestoken worden. Wanneer deze pil in brand wordt gestoken dan verandert ze, tot grote hilariteit van de jeugd, gedurende een minuut in een reusachtige drol of, in de mond, in een sigaar, groter dan het beeldje zelf. Deze kakkertjes werden voor het eerst gemaakt rond het einde van de 19de eeuw maar bleven in gebruik tot na de Tweede Wereldoorlog. Ze werden in een mal vervaardigd uit witbakkende klei maar vaak ook uit roodbakkende klei. Sommige exemplaren werden zelfs polychroom beschilderd. Andere ‘schijtende’ figuren waren vooral dieren, zoals een hond of varken.

VAR 00321

Kabouterachtige hurkende figuur met muts, gemaakt uit roodbakkende klei, die een jas met v-hals draagt. Ter hoogte van de mond en de anus werd een ronde opening gemaakt.

De hoogte is 52,5, de breedte 21 en de dikte 19 mm.

Bronnen:

http://pipemuseum.nl/index.php?hm=4&dbm=1&pkl=22&wmod=dia&startnum=1080&id=20406

https://pipeportal.eu/article/curiosa-van-pijpaarde-uit-het-westerwald

https://www.tabakspijp.nl/archief/archief-catalogi-fabrikanten/

rituelen en tradities (jefdejager.nl)

De Zeeuw. Christelijk-historisch nieuwsblad voor Zeeland | 11 september 1925 | pagina 5 – Krantenbank Zeeland