Muntgewichten determineren lijkt op het eerste zicht een gemakkelijke klus. Op de voorzijde staat immers bijna altijd een figuur die zeer goed lijkt op de beeltenis van een munt. Op de keerzijde staan vaak het jaar van vervaardiging en de initialen van de maker van het muntgewicht. De massa van het muntgewicht is in principe dezelfde als de massa van de betrokken munt. Op het internet kan men gemakkelijk honderden afbeeldingen van goed gedocumenteerde muntgewichten vinden. Toch zijn er nog muntgewichten waarvan de maker en/of de gerelateerde munt onbekend zijn of op zijn minst ter discussie staan. Het hieronder beschreven muntgewicht is zo’n exemplaar.

PPV 0765

Op de voorzijde van het bronzen muntgewicht staat binnen een parelcirkel het hoofd van een vorst naar links, links geflankeerd door de letter S en rechts door de letter R. De keerzijde is blank. De afmetingen zijn 14,3 x 14,3 x 8,2 mm. De massa bedraagt 10,29 g.

Determinatie

De identificatie als gewicht voor een Engelse pond lijkt voor de hand te liggen maar de eerste letter is moeilijk te verklaren. Als de letter R voor REX (= koning) staat dan zou de letter S de beginletter moeten zijn van de naam van een Engelse koning maar zo’n vorst is in die periode niet gekend. Muntgewichten van andere Engelse koningen dragen immers hun initiaal zoals I voor James / Jacobus of E voor Edward. De eerste Engelse pond, de gouden Tudor sovereign, werd in 1489 geslagen en woog meer dan 15 g. Maar later werd de sovereign en dus ook de corresponderende muntgewichten lichter. Er zijn muntgewichten bekend met een identieke lettercombinatie en buste maar waarbij de buste naar rechts staat zie bijv. https://www.muntgewichten.com/sovereign.html Deze muntgewichten zouden gediend hebben voor de soeverein van Philips IV van Spanje (1621-1655). Zie bijv. https://www.bonatiele.nl/FDETDU/frames-midden-muenzgewichte17.jahrhundert.html . In de publicatie Th. M. Jansen en M.J.M. Zandstra, Muntgewichten van het terrein van het voormalige Canisiuscollege aan de Berg en Dalseweg te Nijmegen, Nijmegen 2012 staat een identiek muntgewicht afgebeeld met de buste naar links. De auteurs schrijven dat op het muntgewicht Edward VI (1547-1553) afgebeeld staat maar dat het muntgewicht mogelijk ook werd gebruikt voor het controleren van dubbele of enkele soevereinen, geslagen in de Zuidelijke Nederlanden in de periode 1624-1711. De lettercombinatie SR zou door Keulse muntgewichtmakers gebruikt zijn als aanduiding van de Duitse naam van deze munten namelijk Severin.

Maar ons lijkt een andere verklaring logischer waarbij aangenomen wordt dat de S staat voor de Engelse gouden ‘sovereign’ die ook wel dubbele ‘ryal’ genoemd werd. Er is daarenboven geen enkele reden om aan te nemen dat dit muntgewicht een Duitse of Keulse oorsprong heeft. A.P. Pommier, Poids monétaires. 2. Poids pour monnaies non françaises, Paris [2000] (Direction des monnaies et médailles. Les collections monétaires) nr. 642 dateert dit muntgewicht onder de regering van Elisabeth I (1558-1603) en geeft als massa 11,6 g op en als massa van de corresponderende munt 1592 = 11,31 g en vanaf 1601 = 11,15 g. wat goed overeenkomt met ons exemplaar als men rekening houdt met het lange verblijf in de bodem.