Sedes Sapientiae is de Latijnse uitdrukking om een bepaald type gotische voorstelling van een zittende Maria aan te duiden. In het Nederlands betekent dit ‘Zetel der wijsheid’. Maria zit op een troon en houdt het kind Jezus op haar schoot. Soms heeft ze daarenboven een scepter in haar rechterhand. Oude Mariabeelden van het Sedes sapientiae-type bevinden zich in België onder meer in de kerken van Erpe-Mere, Zoutleeuw, Walcourt, Luik, Halle, Leuven …

Sedes Sapientiae van Leuven

De oorspronkelijke middeleeuwse Sedes Sapientiae van Leuven werd gemaakt in 1442 door Nicolaas de Bruyne. Door bombardementen tijdens WO-II werd het beeld grotendeels vernietigd maar het kon terug worden samengesteld. De gotische consolen aan de stijlen van de zetel werden echter vervangen door bolvormige uiteinden. In de Leuvense Sint-Pieterskerk werd een replica geplaatst. Maria houdt een scepter in haar rechterhand en het kind Jezus zit op het linker bovenbeen van Maria. Christus heeft een duif op de schoot en houdt de rechterarm zegenend omhoog. Hij kijkt schuin naar rechts. Sinds 1909 prijkt een afbeelding van de Sedes Sapientiae van Leuven op het zegel van de KULeuven. Het beeld is ook bekend onder de naam O.L.V. van Leuven.

Sint-Pietersbeeld van Leuven

Sint-Pieter is de patroonheilige van Leuven, daarom worden de Leuvenaars ook wel Pietermannen genoemd. Een neogotisch terracottabeeld van Sint-Pieter, ook bekend als de apostel Petrus, sierde ‘meer dan 100 jaar’ het zuiderportaal van de Sint-Pieterskerk van Leuven maar het beeld is inmiddels ‘verdwenen’. Of er voordien nog een ouder beeld stond is onduidelijk. In 2012 werd een kopie van dit beeld  gemaakt aan de hand van foto’s en prenten. Petrus houdt als attribuut twee sleutels vast in zijn linkerhand terwijl hij met zijn rechterarm een zegenend gebaar maakt. Het nieuwe beeld werd gewijd op 26 juni 2012.

De devotiemedaille

Op de voorzijde van de ovale zilveren devotiemedaille met draagoog staat een Sedes Sapientiae binnen een ovaallijn. Beide stijlen van de troon zijn zichtbaar. Op de rechterzijde is deze stijl volledig zichtbaar en zijn de uiteinden versierd. In het midden is een driedelige versiering voorzien. Op de linkerzijde steekt enkel het bovenste gedeelte uit. Het kind Jezus is ongekroond en houdt de linkerarm over zijn buik. De rechterarm strek hij recht voor zich uit. Het gezicht is vervormd maar ogen en mond zijn duidelijk herkenbaar. Maria draagt een kroon en houdt in haar rechterhand een scepter schuin naar buiten. Haar gezicht is geschonden aan neus en mond, de ogen zijn intact. Ze houdt haar linkerarm rond het kind Jezus.

Op de keerzijde staat binnen een ovaallijn Sint Pieter. Hij heeft een aureool rond zijn hoofd. Op zijn hoofd staat een tiara of werden haren afgebeeld(?). Ogen en neus zijn goed afgebeeld. Hij draagt in zijn linkerhand een grote sleutel met de baard naar boven gericht over de linkerschouder. In zijn rechterhand houdt Petrus een boek. Zijn tuniek hangt in een boog naar beneden tot aan zijn knieën. Ter hoogte van de benen staan de letters L / O die waarschijnlijk verwijzen naar Loven, de oude naam van Leuven. De devotiemedaille werd gevonden in Diest. De afmetingen zijn 18 x 12 x 1,7 mm.

Besluit

De toewijzing van deze devotiemedaille aan Leuven is een uitstekend hypothese die alleen maar kan afgewezen worden als er nieuw materiaal zou opduiken dat het tegendeel bewijst. Vindplaats, heiligen, initialen, alles wijst in dezelfde richting …

Het beeld trok in het late middeleeuwen veel bedevaarders aan waaronder Karel de Goede en Filips de Stoute. De letters L en O letters zouden kunnen staan voor Loven, de oude benaming van Leuven. De Sedes Sapientiae lijkt als twee druppels water op deze in de Sint-Pieterskerk. Enkel de figuur van Petrus wijkt af. Sint Pieter is op de medaille vergezeld van boek en sleutel zoals hij al minstens vanaf de 16de eeuw  op prenten wordt afgebeeld. Het is dus een oude afbeelding die in geen geval lijkt op de neogotische Petrus die onlangs werd geplaatst. Vermoedelijk stond er vroeger een dergelijk beeld in of op de kerk. Helaas staat deze medaille niet in de publicatie van Waerzeggers en Dewit over de Leuvense medailles die voor 1800 werden uitgegeven. Het is dus vermoedelijk een tot op heden onbekende medaille.

Bronnen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sedes_sapientiae

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sedes_sapientiae_(Leuven)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Pieterskerk_(Leuven)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Petrus

http://leveninleuven.be/tags/petrusbeeld/

https://openchurches.eu/nl/gebouwen/sint-pieter-leuven

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Apostel_Petrus,_RP-P-OB-1522.jpg

http://www.kerkleuven.be/parleuvpieter-HeiligePetrus.php