Wanneer een voorwerp wordt gevonden waarop een goed leesbaar en/of herkenbaar woord staat dan is meestal de eerste gedachte, dit kan niet echt ‘oud’ zijn. De mantelhaak met het woord MARIA, die hier beschreven wordt, laat aanvankelijk vermoeden dat ze vrij recent is. Ze lijkt zelfs een beetje op meubelbeslag uit de vorige eeuw. De gebruikte letters in het woord MARIA kunnen zo uit een hedendaags boek komen. Toch dateert de mantelhaak waarschijnlijk uit het einde van de 15de of het begin van de 16de eeuw.

De oude Romeinse letters worden tijdens de Italiaanse renaissance opnieuw ingevoerd door de humanisten. Als de boekdrukkunst op het einde van de 15de eeuw tot volle bloei komt dan worden ze als voorbeeld gebruikt voor het ontwerpen van nieuwe drukletters die gemakkelijker te lezen waren dan het oude gotische schrift dat tot dan toe populair was. Nicolas Jenson (1420-1480), een Franse drukker die in Venetië werkte, was in 1470 een van de eersten die het humanistisch lettertype, de zogenaamde humanen, kwalitatief aanpaste en daarmee de basis legde voor de drukletters die we nog steeds gebruiken.

Kledinghaak versus mantelhaak

Een ‘kledinghaak’ wordt gebruikt om een mantel te sluiten. Eén zijde wordt meestal aan de mantel vastgenaaid terwijl met het andere haakuiteinde de mantel gesloten wordt. De kledinghaak kan dus ook ‘mantelhaak’ genoemd worden maar wordt typologisch aangeduid als ‘kledinghaak’ omdat dergelijke haken meer functies hadden dan louter het sluiten van een mantel. Een mantelhaak heeft twee haken en is eigenlijk een mobiel functioneel object dat op verschillende mantels dienst kan doen. Mantelhaken uit één stuk bestaan in verschillende types, één ervan is de cartouchevormige mantelhaak, een naam gegeven door Henk Hasselt van het tijdschrift The Coinhunter Magazine.

Cartouchevormige mantelhaken zijn ook bekend met IHS – de verkorte schrijfwijze van Jhesus – in de cartouche. Uit het verdronken land Nieuwlande dat in 1532 werd overspoeld, zijn zowel mantelhaken met IHS als met MARIA bekend. Ook in Breda werd een dergelijke mantelhaak gevonden. Detectoramateurs in Vlaanderen vinden ze regelmatig maar op hun sites ‘vergeten’ ze dan spijtig genoeg vaak de gemeente te noemen waar de haken gevonden werden. De mantelhaken met MARIA werden blijkbaar gegoten uit één mal of zeer gelijkaardige mallen want ze zien er allemaal identiek uit. Het productiecentrum is voorlopig onbekend.

Mantelhaak

De gegoten bronzen mantelhaak had oorspronkelijk aan de uiteinden twee scherpe ronde haken. Hiervan zijn nog restanten aanwezig. Deze haken werden in het stof gestoken om de mantel te sluiten zoals een fibula dat voorheen deed. In het midden van de mantelhaak bevindt zich een cartouche met het woord MARIA. Rondom deze cartouche werd een krulversiering aangebracht. De keerzijde is blank. Datering 1480-1550.

De afmetingen: de cartouche inclusief de omkadering is 12 x 38 mm. Met versiering  maar zonder haken 51 x 24,2 mm en met de restanten van de haken 59 mm.

De mantelhaak werd gevonden in Diest.

Bronnen:

https://www.zeeuwseankers.nl/verhaal/verdronken-nieuwlande-pleisterplaats-voor-pelgrimsinsignes

https://nl.wikipedia.org/wiki/Humanisme

https://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolas_Jenson

https://nl.wikipedia.org/wiki/Nieuwlande_(Zeeland)

The Coinhunter Magazine, 2006, 96, p. 5-15.

De Detectoramateur, 2005, 82, p. 17-18.