Rond het midden van de vorige eeuw wist iedereen in Tessenderlo nog wat een ‘suilleke’ (Loois dialect voor solletje) was, namelijk een muntje van 5 centiem maar ook iemand die niet veel ‘waard’ was. De uitdrukking ‘sol’ stamt uit een ver financieel verleden en klimt op tot de gouden solidus uit de Romeinse tijd. Tijdens de late middeleeuwen is de sol een rekenmunt, een soort virtuele munt zoals nu de bitcoin.

De uitdrukking swerte – letterlijk betekent dit zwart geld – is een overkoepelende soortnaam die gebruikt wordt voor een groot aantal uiteenlopende munten in biljoen en koper, kortom kleingeld.

Het is nog niet zo lang dat op munten een waardeaanduiding – in rekenmunt – op geldstukken geplaatst wordt. Zo lang de waarde van een munt bepaald werd door de hoeveelheid edelmetaal – goud of zilver – die ze bevat, zou dit niet echt handig geweest zijn. Bij koperen munten lag dat wat anders. Toch zijn de swerten van Ernest van Beieren waarop de waarde in sol of sous aangegeven wordt, eerder uitzonderlijk. Want ook de meeste swerten van deze Luikse prinsbisschop dragen geen waardeaanduiding. Op enkele reeksen gebeurde dit echter wel, waarschijnlijk om verwarring tussen de verschillende soorten kleingeld, die erg op elkaar leken, te vermijden. Onder de regering van Ernest van Beieren werden swerten geslagen van 16, 12 en 8 sol. Hij liet trouwens ook enkele munten uit biljoen slaan die een waardeaanduiding kregen.

Ernest van Beieren

Ernest van Beieren werd geboren op 17 december 1554 als zoon van Albert V, hertog van Beieren en Anna van Oostenrijk, dochter van keizer Ferdinand I en Anna van Bohemen in Arnsburg. Ernest ontving geen enkele wijding maar was toch bisschop van meerdere bisdommen. Hij was prinsbisschop van Luik van 1581 tot aan zijn dood. Ernest van Beieren was een hevig tegenstander van het protestantisme. In 1583 voerde hij de gregoriaanse kalender in het prinsbisdom in. Zoals heel wat van zijn voorgangers verwekte hij verschillende kinderen bij meerdere vrouwen. Hij overleed op 17 februari 1612.

Beschrijving van de swertes

PPV 0785

Op de voorzijde van de swerte met de waarde van 12 sols zijn nog slechts vage sporen van de beeldenaar zichtbaar. In de legende is enkel ]D G[  ]ERN[ te lezen. Op de keerzijde staat het gekroond wapenschild van de prinsbisschop tussen twee sterretjes en onderaan XII. Ook hier is de legende slecht bewaard: ] . ALT[. De massa is 1,49 g en de diameter bedraagt 23 mm.

PPV 0786

Op de voorzijde van de swerte met de waarde van 12 sols staat een gevierendeeld wapenschild van de prinsbisschop over een gevoet kruis. Op de keerzijde staat binnen een parelcirkel het perron van Luik met links de cijfers XII en rechts SOUS waarbij de laatste S in de parelcirkel verdwijnt. Van de legende is nog alleen ]ALTERA[ leesbaar. De muntplaats is mogelijk Maaseik. De massa is 2,84 g en de diameter bedraagt 22,5 mm.

PPV 0787

Op de voorzijde van de swerte met de waarde van 12 sols staat binnen een streepjescirkel de buste met plooikraag van Ernest van Beieren naar rechts met de legende: ERNEST . BA [   ]LE . D . BVL . CO . LO. Bovenaan staat een eikel als atelierteken voor Maaseik. Op de voorzijde staat het gekroond wapenschild van de prinsbisschop tussen twee rozetten met zes bloemblaadjes. Onderaan staat XII tussen stippen. De legende is gedeeltelijk bewaard gebleven AVD[   ]RA PARS . [ ]8. De massa is 2,65 g en de diameter bedraagt 22,5 mm.

Bronnen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ernst_van_Beieren_(1554-1612)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Wapen_van_de_Palts

Dengis, J-L., Les monnaies de la Principauté de Liège, III. De Gérard de Groesbeeck au rattachement à la France (1564-1794). Wetteren: Moneta, 2006, nr. 958.