Maria-Theresia (1740-1780) volgt in moeilijke omstandigheden haar vader Karel VI op en het duurt tot 1748 voor de Habsburgse Nederlanden volledig onder Oostenrijkse controle komen. Het financiële bestuur wordt grondig hervormd. Dat uit zich onder meer door het in gebruik nemen van een nieuw type loden zegel dat door elk douanekantoor gebruikt wordt. Dergelijke kantoren zijn niet alleen gevestigd in grote en kleine havens maar ook bij elke grensovergang. De grote uniformiteit en de hoge kwaliteit van de zegels wijzen erop dat zowel de stempels als de blanken in principe centraal aangemaakt worden.

Beschrijving van de ‘nieuwe’ loden zegels

Het typische Bourgondisch kruis van de loden zegels vindt men ook terug op de nieuwe insignes voor de douane. Het lijkt trouwens erg op dat van enkele munten zoals de zilveren plaket van 14 oorden die vanaf 1755 geslagen wordt. Een zijde toont een Bourgondisch stokkenkruis omsloten door een parelcirkel. Het stokkenkruis is kloksgewijs gekantonneerd met een kroon en de letters F, D en C die staan voor Chambre des Finances. Douanes. De andere zijde is epigrafisch en draagt de naam van de plaats waar het zegel gebruikt wordt als bewijs dat aan de douaneverplichtingen voldaan is. Ondanks het feit dat de stempelpositie niet steeds 12 uur is, zijn de afwijkingen beperkt genoeg om ervan uit te mogen gaan dat het zegelen meestal gebeurt met behulp van een zegeltang waarin voor- en keerzijdestempel bevestigd zijn. Dezelfde zegelstempels worden zowel gebruikt voor scharnierzegels als voor vierpuntzegels. Van sommige kantoren zijn exemplaren van beide soorten met verschillende diameter (Ø 30,5 mm – 18,5 mm) gekend.

Dit type zegel blijft gangbaar tot aan de komst van de Fransen.

Douanezegel van Leuven (PPV 00779)

Het stokkenkruis en de kroon zijn goed herkenbaar op dit scharnierzegel en ook de letters C (links) en D (onder) bleven bewaard. Op de plaats van de letter F (rechts) is het zegel beschadigd. Op de keerzijde wordt [B]UREAU / DE / gevolgd door [L]OU[V]AIN / [T]RANSIT. Hierdoor weten we dat dit zegel gebruikt werd voor goederen die op doortocht in de haven op de Dijle gecontroleerd werden door de Leuvense douane voor ze verder vervoerd werden.

Douanezegel van Limbourg (PPV 00780)

Het betreft hier een scharnierzegel van Limbourg sur Vesdre. De kroon bovenaan is beschadigd, het stokkenkruis kan goed herkend worden en onderaan ook de letter D. Rechts is van de letter F slecht een restant bewaard. Op de keerzijde kan men de tekst BUREA[ ] / DE / LIMBOUR[ lezen.

Douanezegel van Antwerpen (PPV 00745)

Zwaar beschadigde scharnierzegel waarop het stokkenkruis slechts gedeeltelijk zichtbaar is. Het zegel is slordig vervaardigd waardoor het stokkenkruis excentrisch staat. Rechts is de letter F zeer goed bewaard en onderaan is de letter D herkenbaar. De keerzijde is eveneens beschadigd waardoor slechts ]URE[ / D’ANVE[ leesbaar is.

Douanezegel met klop EVB (PPV 00782)

Dit scharnierzegel is bijna volledig afgesleten. Het stokkenkruis en de kroon zijn echter nog vaag herkenbaar. Op de keerzijde kan men nog lezen BURE[  / DE maar de naam van de gemeente is onleesbaar mede door de klop EVB die vermoedelijk in een latere periode werd aangebracht en waarvan de functie onbekend is.

Literatuur:

R. Van Laere, Loden zegels & verzegelingen: eerste hulp bij identificatie, Wijer & Voorburg 2019, p. 28, 35 en 57 en ill. 28 en 141.