In het ‘Musée de la céramique’ van Andenne worden, naast keramische objecten, ook kleipijpen tentoongesteld die ter plaatse werden vervaardigd. Ook een aantal sigarenpijpjes worden geëtaleerd. Eén van deze pijpjes wordt ‘hopliet’ genoemd, een ander pijpje ‘Mercurius’. Beide figurale kleipijpen worden nogal eens van naam verwisseld, een mooi voorbeeld van zo’n verwisseling staat in het boek over de pijpen uit Andenne. Mercurius wordt hopliet en de hopliet wordt Mercurius genoemd, missen is menselijk. Maar er is meer aan de hand: de naam ‘hopliet’ werd onterecht aan de kleipijp verbonden. Een logische vergissing, de helm die de figuur draagt lijkt zeer sterk op de helm die geassocieerd wordt met de hoplieten. De hoplieten zijn vooral bekend geworden door de slag bij Thermopylae waarbij de Spartaanse koning Leonidas in 480 voor Chr. Griekenland verdedigde met een beperkte legereenheid, waaronder een 300-tal Spartanen, tegen een enorm leger van Perzen onder leiding van Xerxes I. De bergpas van Thermopylae was gemakkelijk te verdedigen en mede door de opstelling van de falanx konden de Spartaanse hoplieten standhouden. Door verraad werden ze echter op de derde dag in de rug aangevallen waarna ze allen, inclusief Leonidas, omkwamen. Kenmerkend voor de uitrusting van een hopliet is de bronzen helm met bronzen sluitbanden. Op de helm prijkt een borstel gemaakt van paardenhaar.

Mars wint de strijd

Omdat op de helm een Medusafiguur is afgebeeld, die niet onmiddellijk paste in de uitrusting van de hoplieten, contacteerde de heer Ruud Stam, voorzitter van de Pijpelogische Kring Nederland (PKN), professor Dr. Ruurd B. Halbertsma, Hoogleraar Museale aspecten van de Archeologie en Conservator Klassieke Wereld en Provinciaal Romeins Nederland van het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. De professor deelde mee dat de kleipijp geen hopliet voorstelt maar de Romeinse oorlogsgod Mars. Medusa komt veel op Romeins oorlogsmaterieel voor, als kwaadafwerend element. Het type ‘man met baard en helm’ komt in de oudheid het meeste voor als een weergave van de god Mars.

Met dank aan de heer Ruud Stam, voorzitter van de Pijpelogische Kring Nederland

PPV 00444

Het opvallende aan de kleipijp is dat het gezicht een ringbaardje heeft. Door het wegwerken van de vormnaad werd de neus platgedrukt. De figuur draagt ook een snor. Rond de manchet, waar de steel begint, werden rondom tien zespuntige sterretjes aangebracht. Op de helm is bilateraal een figuur aangebracht maar deze is fel afgesleten. Er zijn geen merken. De afmetingen: hoogte 33,9 met helmpluim, breedte 22,8 met helmpluim, ketelopening 10,5 en het rookkanaal 2,3 mm. De kleipijp werd gebruikt als sigarenpijpje en is een Duits fabricaat. Ook elders werden deze pijpen gemaakt. Het werd gemaakt van het einde van de 19de eeuw tot de Tweede Wereldoorlog.

PPV 00445

Het gezicht van deze kleipijp bleef zeer goed bewaard, alle details zijn zichtbaar, de ketel lijkt nog nieuw. Het aangezicht is identiek aan PPV 00444 maar deze ketel is enkele millimeters kleiner. Het bilaterale aangebrachte gezichtje op de helm is Medusa. Van de borstel van paardenhaar blijft er enkel nog een klein restant over. Van de steel bleef niets bewaard. De afmetingen: hoogte 28, breedte 23 en ketelopening 10.